My Blog

Σώζος Τομπόλης

Ο Σώζος Κ. Τομπόλης γεννήθηκε το 1914 στη Λύση. Ο πατέρας του, Κωνσταντίνος Τομπόλης (1885-1957), εκπαιδευτικός, ιεροψάλτης και διανοούμενος, ήταν αυτός που του έμαθε τα πρώτα του γράμματα και του έδωσε την πρώτη μουσική του παιδεία. Τα πρώτα παιδικά του χρόνια τα έζησε στη Λύση, ενώ αργότερα στη Λάρνακα, αφού η οικογένειά του από το 1920 εγκαταστάθηκε μόνιμα εκεί.

Το 1932 αποφοιτά από το Παγκύπριο Ιεροδιδασκαλείο Λάρνακας με βαθμό άριστα. Ακολούθως, μεταβαίνει στην Αθήνα για περαιτέρω σπουδές και το 1933 αποφοιτά από το Εθνικό Ωδείο Αθηνών με πτυχία Ωδικής και Βυζαντινής Μουσικής, και πάλι με βαθμό άριστα. Την ίδια χρονιά, μετά από διαγωνισμό που έγινε στην Αθήνα, επιλέγεται από κριτική επιτροπή ως Πρωτοψάλτης στον Ιερό Ναό Παναγίας Φανερωμένης στη Λευκωσία. Σε αυτή τη θέση παραμένει για 56 ολόκληρα χρόνια, ενώ, κατά τη δεκαετία του 1980, ιδρύει και διευθύνει την τετράφωνη μεικτή εκκλησιαστική χορωδία Φανερωμένης, που γίνεται παγκυπρίως γνωστή για τις ετήσιες παραστάσεις της κατά την Αγία Εβδομάδα.

Το 1938, ο Σώζος Τομπόλης διορίζεται ως καθηγητής της μουσικής σε σχολεία μέσης παιδείας. Διδάσκει τη μουσική στην Παγκύπρια Ακαδημία Θηλέων, στη Σχολή Σαμουήλ, στο Γυμνάσιο Μόρφου, στο Παγκύπριο Γυμνάσιο και στο Γυμνάσιο Θηλέων Παλλουριωτίσσης. Παράλληλα, δημιουργεί τις φιλαρμονικές των συντεχνιών Λευκωσίας (Κ.Ο.Σ.Ε.Λ.Κ.), του Ολυμπιακού Λευκωσίας, του Γ.Σ.Π. και την πρώτη φιλαρμονική του Παγκυπρίου Γυμνασίου. Επίσης, δημιουργεί και διευθύνει πολλές ορχήστρες και χορωδίες της πρωτεύουσας.

Το 1947, νυμφεύεται τη Χρυσούλα Επαμεινώνδα Μεταξά από τη Λάρνακα και μαζί αποκτούν δύο παιδιά, την Κλαίλια (1948 – μετέπειτα, Θεοδούλου) και το Νώντα (1950).

Κατά την περίοδο 1952-1964, ενώ συνεχίζει να εργάζεται, μεταβαίνει κατά διαστήματα στην Αθήνα, όπου συνεχίζει τις σπουδές του στη μουσική, και από όπου λαμβάνει τρία άλλα πτυχία. Το 1961 εκδίδει το πρώτο του βιβλίο, «Τα Τραγούδια της Χαράς», που έγινε γρήγορα αγαπητό από τους μαθητές του, ενώ το 1967 βραβεύεται από την Ακαδημία Αθηνών για το βιβλίο του «Κυπριακοί Ρυθμοί και Μελωδίες» (1966). Ακολούθησαν τα γνωστά βιβλία του «Δημοτικά Τραγούδια και Χοροί της Κύπρου» (1980), «Η Θεία Λειτουργία Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου» (1983) και το ανεπανάληπτο «Το Τροπάριο της Κασσιανής» (1986).

Παράλληλα με την εκπαιδευτική του δράση και δραστηριότητα, ο Σώζος Τομπόλης ανέπτυξε και έντονη ερευνητική δραστηριότητα, μελετώντας με σοβαρότητα, αφοσίωση και υπευθυνότητα την Κυπριακή Δημοτική Μουσική. Πρόκειται για μια επίμοχθη έρευνα, η οποία συγκεντρώνεται στην πρόσφατη (2002) δίτομη έκδοση του Πολιτιστικού Ιδρύματος Τράπεζας Κύπρου, «Σώζος Τομπόλης: Κυπριακή Παραδοσιακή Μουσική, Συλλογή-Καταγραφή-Ανάλυση».

Για την πολύχρονη προσφορά του στα κοινά, με διάφορους τρόπους, και κυρίως για την επιστημονική του διάκριση, ο Σώζος Τομπόλης τιμήθηκε πολλάκις από διάφορες οργανώσεις, καθηγητικούς συλλόγους και σωματεία. Ιδιαίτερα, τιμήθηκε από τον Ιερό Ναό Παναγίας Φανερωμένης (1988), από το Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Κύπρου κ.κ. Χρυσόστομο (1993), από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας κ. Γλάυκο Κληρίδη (Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών – 1995), από το ΑΚΕΛ Λάρνακας (2000) και από το Σωματείο «Ολυμπιακός Λευκωσίας» (2001), του οποίου είχε συνθέσει τον πρώτο ύμνο.

Ξεχωριστή θέση στην καρδιά του, όμως, είχε πάντοτε η γεννέτειρά του, Λύση. Με ιδιαίτερη συγκίνηση παρέλαβε σε ειδική εκδήλωση στη Λάρνακα στις 28 Νοεμβρίου 1998 το τιμητικό δίπλωμα που του απένειμε ο Δήμος Λύσης. Στην εκδήλωση, όπου παρέστη πλήθος κόσμου και επισήμων, τιμήθηκαν και ο πατέρας του, Κωνσταντίνος, καθώς και ο αείμνηστος Γιάγκος Σουρουλλάς.

Ο Σώζος Τομπόλης απεβίωσε στις 20 Νοεμβρίου 2002 και πρόσφερε μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής του. Την προηγούμενη του θανάτου του ολοκλήρωσε το χειρόγραφο ογκώδους λεξικού της Κυπριακής διαλέκτου, που δεν έχει ακόμη εκδοθεί. Χαρακτηριστικό είναι ότι μεταθανάτια, με την ακούραστη συμβολή της κόρης του, Κλαίλιας, εκδόθηκε το πιο πρόσφατο βιβλίο του, «Τα Τραγούδια μου» (2006), το οποίο είχε προλάβει να ολοκληρώσει. Ανέκδοτος παραμένει σημαντικός όγκος έργων ευρωπαϊκής και βυζαντινής μουσικής, καθώς και λαογραφίας, πεζογραφίας και ποίησης.